NÊN SỬ DỤNG VITAMIN D2 HAY VITAMIN D3

Hầu hết vitamin D có hoạt tính sinh học đều được tổng hợp ở da khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Hiện nay, sự gia tăng việc sử dụng các chất chống nắng cũng góp phần làm gia tăng sự thiếu hụt vitamin D. ^[2,6,7] Có rất nhiều loại thực phẩm chứa vitamin D như sữa, nước cam… Chế độ ăn không đầy đủ các chất dinh dưỡng, thiếu phong phú cũng dẫn đến thiếu hụt vitamin này. ^[1]

Các chuyên gia dinh dưỡng đề nghị lượng vitamin D trong chế độ ăn hàng ngày tốt nhất vào khoảng 600 – 800 IU/ ngày cho tất cả các đối tượng. Tuy nhiên, cần tăng thêm hàm lượng cho các trường hợp đang điều trị thiếu hụt vitamin D. Có thể bổ sung vitamin D bằng đường uống, và hầu hết các báo cáo đều không phân biệt sự khác nhau giữa hai công thức: vitamin D2 (ergocalciferol) và vitamin D3 (cholecalciferol).

Vitamin D được tổng hợp ở da và được chuyển hóa thành dạng hoạt động ở gan và thận. Khi da tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, provitamin D3 (7-dehydrocholesterol) trong da sẽ chuyển thành previtamin D3. Sau đó, previtamin D3 được isomer hóa thành vitamin D3 thông qua một quá trình chuyển đổi nhiệt. Vitamin D3 được tổng hợp ở da cũng như có sẵn trong thức ăn đều được hydroxyl hóa thành 25-hydroxyvitamin D trong gan. Ở thận 25-hydroxyvitamin D bị hydroxyl hóa một lần nữa tạo thành 1,25 – dihydroxyvitamin D3, còn gọi là calcitrol, đây là dạng có hoạt tính sinh học chính của vitamin D. ^[1] Do đó, đối với các trường hợp suy thận nặng, calcitrol được ưu tiên sử dụng hơn ergocalcitol và cholecalciferol vì quá trình hydroxyl hoa cuối cùng xảy ra ở thận.

Trong sản xuất vitamin D dạng uống, ergocalcitrol được tạo ra khi chiếu tia UV vào ergosterol của nấm men. Cholecalciferol được tổng hợp từ sự chiếu xạ lên 7-dehydrocholesterol của lanolin và sự chuyển hóa của cholesterol. ^[2]  Vitamin D2 và D3 được xem như là tương đương trong lâm sàng. Tuy nhiên, một số nghiên cứu chỉ ra rằng ergocalciferol (vitamin D2) thì ít có tác dụng và thời gian tác dụng cũng ngắn hơn cholecalciferol. ^[9-11]

Trước đây, ergocalciferol được sử dụng thay thế cho cholecalciferol trong điều trị thiếu vitamin D nặng. Có lẽ là do ergocalciferol liều cao thì phổ biến hơn liều 50.000 IU trong một viên nang mềm. Rất khó tìm thấy cholecalciferol liều cao ở các cửa hàng bán lẻ. Dựa trên nhiều kinh nghiệm của các nhà nghiên cứu, ^[11]  việc tăng nồng độ 25-hydroxyvitamin D bằng cách uống ergocalciferol rất khó khăn trong trường hợp thiếu vitamin D nặng.

Armas và các đồng nghiệp^[11] cho 20 tình nguyện viên nam khỏe mạnh dùng liều uống 50.000 IU của vitamin D, và theo dõi nồng độ 25-hydroxyvitamin D trong khoảng thời gian 28 ngày. Đồng thời thực hiện một phân tích dược động học. Trong 3 ngày đầu tiên, mức độ chuyển hóa ergocalciferol và cholecalciferol thành 25-hydroxyvitamin D trong huyết thanh tương tự nhau, cho thấy có sự hấp thu tương đương. Tuy nhiên, sự chuyển hóa cholecalciferol tiếp tục tăng và đạt đến đỉnh vào ngày thứ 14, trong khi sự chuyển hóa của ergocalciferol giảm nhanh và không có sự khác biệt so với ngày đầu tiên vào ngày thứ 14. Các nghiên cứu kết luận rằng ergocalciferol có hiệu lực kém hơn 30% so với cholecalciferol và thời gian hoạt động cũng ngắn hơn đáng kể.

Nghiên cứu trên phù hợp với cả vitamin D liều đơn và liều cao. ^[9,10,12] Những nghiên cứu này chỉ ra thời gian để đạt nồng độ đỉnh của ergocalciferol là khoảng 3 ngày, so với cholecalciferol là 14 ngày. Xem xét của Houghton và Vieth^[13] ước tính rằng cholecalciferol có hiệu lực gấp 3 lần ergocalciferol trong nâng cao nồng độ 25-hydroxyvitamin D. Các tác giả cũng lưu ý rằng các chất chuyển hóa cholecalciferol có ái lực cao hơn với protein gắn kết vitamin D trong huyết tương, ergocalciferol có ái lực thấp hơn với loại protein này. Do đó, cholecalciferol tồn tại trong huyết tương lâu hơn ergocalciferol.

Tóm lại, ergocalciferol (vitamin D2) và cholecalciferol (vitamin D3) không có sự tương đương sinh học nên không thể thay thế cho nhau trong điều trị. Dựa trên các nghiên cứu dược động học và bằng chứng lâm sàng, cholecalciferol được sử dụng nhiều hơn ergocalciferol. Bởi vì thời gian bán hủy ngắn và tác dụng ngắn, ergocalciferol thường chỉ được chỉ định 1 lần 1 tuần, đặc biệt trong các trường hợp suy thận nặng. Các chuyên gia cũng khuyến khích sử dụng cholecalcifeol hơn là ergocalciferol như là một liệu pháp bổ sung vitamin D hoặc điều trị thiếu hụt vitamin D trên tất cả các bệnh nhân không bị suy thận nặng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Holick MF. Vitamin D deficiency. N Engl J Med. 2007;357:266-281.
2. Allain TJ, Dhesi J. Hypovitaminosis D in older adults. Gerontology. 2003;49:273-278.
3. Lips P. Vitamin D deficiency and secondary hyperparathyroidism in the elderly: consequences for bone loss and fractures and therapeutic implications. Endocr Rev. 2001;22:477-501.
4. Gallacher SJ, McQuillian C, Harkness M, Finlay F, Gallagher AP, Dixon T. Prevalence of vitamin D inadequacy in Scottish adults with non-vertebral fragility fractures. Curr Med Res Opin. 2005;21:1355-1361.
5. Bischoff HA, Stähelin HB, Dick W, et al. Effects of vitamin D and calcium supplementation on falls: a randomized controlled trial. J Bone Miner Res. 2003;18:343-351.
6. Calvo MS, Whiting SJ, Barton CN. Vitamin D fortification in the United States and Canada: current status and data needs. Am J Clin Nutr. 2004;80(suppl 6):1710S-1716S.
7. Holick MF, Siris ES, Binkley N, et al. Prevalence of vitamin D inadequacy among postmenopausal North American women receiving osteoporosis therapy. J Clin Endocrinol Metab. 2005; 90:3215-3224.
8. Institute of Medicine of the National Academy of Sciences. Dietary reference intakes for calcium and vitamin D. November 2010. Available at: www.iom.edu/vitaminDAccessed June 17, 2011.
9. Tjellesen L, Hummer L, Christiansen C, Rødbro P. Serum concentration of vitamin D metabolites during treatment with vitamin D2 and D3 in normal premenopausal women. Bone Miner. 1986:1:407-413.
10. Trang HM, Cole DE, Rubin LA, Pierratos A, Siu S, Vieth R. Evidence that vitamin D3 increases serum 25-hydroxyvitamin D more efficiently than does vitamin D2. Am J Clin Nutr. 1998;68:854-858.
11. Armas LA, Hollis BW, Heaney RP. Vitamin D2 is much less effective than vitamin D3 in humans. J Clin Endocrinol Metab. 2004;89:5387-5391.
12. Ilahi M, Armas LA, Heaney RP. Pharmacokinetics of a single, large dose of cholecalciferol. Am J Clin Nutr. 2008; 87:688-691.
13. Houghton LA, Vieth R. The case against ergocalciferol (vitamin D2) as a vitamin supplement. Am J Clin Nutr. 2006;84:694-697.